و براى توبه و بازگشت به سوى خدا و اصلاح مفاسد نخستين گام اين است كه انسان از مركب غرور و لجاجت پائين آيد و به خطاى خويش اعتراف كند ، اعترافى سازنده و در مسير تكامل . جالب اينكه به قدرى در توبه و تقاضاى عفو ، ادب نشان مىدهند كه حتى نمىگويند خدايا ما را ببخش ( اغفر لنا ) بلكه مىگويند اگر ما را نبخشى از زيانكاران خواهيم بود ! . شك نيست كه هر گناه و نافرمانى پروردگار ، ظلم و ستم بر خويشتن است ، زيرا همه برنامه‌ها و دستورات او همه در مسير خير و سعادت و پيشرفت انسان است ، بنا بر اين هر گونه مخالفت با آن مخالفت با تكامل خويشتن و سبب عقبماندگى و سقوط خواهد بود ، و آدم و حوا نيز اگر چه گناه نكردند ، اما همين ترك اولى ، آنها را از مقام والايشان فرود آورد . گرچه توبه خالصانه آدم و همسرش در پيشگاه خدا پذيرفته شد و همانطور كه در سوره بقره آيه 37 مىخوانيم فَتابَ عَلَيْه ( خداوند توبه آنها را پذيرفت ) ولى به هر حال اثر وضعى آن عمل ، دامانشان را گرفت ، و دستور خارج شدن از بهشت به آنها داده شد ، و « فرمود : فرود آئيد در حالى كه شما با يكديگر ( انسان و شيطان ) دشمن خواهيد بود » ( * ( قالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ) * ) . « و زمين تا مدت معينى قرارگاه و وسيله بهره گيرى شما خواهد بود » ( * ( وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ ) * ) . و « نيز به آنها گوشزد كرد ، كه هم در زمين زندگى مىكنيد و هم در آن ميميريد ، و از همان براى حساب در روز رستاخيز ، برانگيخته خواهيد شد » ( * ( قالَ فِيها تَحْيَوْنَ وَفِيها تَمُوتُونَ وَمِنْها تُخْرَجُونَ ) * ) . ظاهر اين است كه مخاطب در آيه * ( قالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ) * آدم